Arkiv

Son yıllarda Süryani göçleri tekrar gündemde. Ancak bu sefer sözü edilen göç geçmiştekilerden çok farklı. Tersine bir göç söz konusu; Süryaniler gitmiyor, geri dönüyor. Mardin’i terk eden cemat mensupları yavaş yavaş geri dönüyor. Dönemin başbakanı Bülent Ecevit’in 2002 yılının başında “Süryaniler topraklarına dönebilirler. Onlar artık güvence altındadırlar” çağrısı karşılıksız kalmadı ve bu tarihten sonra yıllar önce Mardin’den göç etmiş vatandaşlar aileleriyle birlikte dönmeye başladı. Dönmekle kalmadılar vatanlarına kısa sürede uyum sağlamayı başardılar. Bunun en güzel örneği son yerel seçimlerde yaşandı. Yüzde 90’ı Müslüman olan köyde Süryani asıllı Aziz Işık muhtar seçildi. Işık, Türkiye’deki ortamın rahatlamasından dolayı kesin dönüş yapmış ve Mardin’in Midyat ilçesine bağlı Yemişli köyüne yani doğduğu topraklara yerleşmiş. Diğer Süryaniler gibi o da terör nedeniyle boşaltmak zorunda kaldığı evine kavuşmaktan mutlu olmuş. Şubat ayında gelip 29 Mart sabahı kendisini köyünün muhtarı olarak görünce hiç şaşırmamış. Zaten şu anda yüzde 90’ı Müslüman olan köyde seçime gerek görmeden kendisine muhtarlık mührünü vermişler. Yemişli köyünde sadece 10 Süryani aile bulunuyor. Ama Işık’a göre bunun hiçbir önemi yok, önemli olan huzurlu ve kardeşçe bir ortamın sağlanması. Harabe halindeki köyü elden geçirecek olan muhtar işe kilise ve camiyi onarmakla başlamış. Köye su getirmek, gençler için futbol sahası açmak, muhtarlık binası oluşturmak ve Müslümanlar için taziye evi inşa etmek Süryani muhtarın kısa sürede yapacağı işlerden sadece birkaçı. Işık için, neredeyse tamamının Müslüman olduğu bir köye muhtar olmakta hiçbir sakınca yok. Aynı durum Yemişli köylüleri için de geçerli. Köylüler Süryani bir muhtardan çok onun yapacağı hizmetlerle ilgileniyor ve ondaki maddi gücün sorunları çözeceğini düşünüyorlar.

Toplu villa inşası

Yemişli köyüne Aziz Işık’tan başka Süryaniler de dönmüş. Hatta harabe olan köyde lüks evler ve villaların inşasına bile başlanmış. Köyde 7 aile olan Süryanilerin sayısı 10 aileye çıkmış. Aziz Işık kendi anne ve babasının da kısa süre sonra köye gelip yerleşeceğini söylüyor; “Benim kuşağımın tamamı geri dönmek istiyor. Ancak dışarıda doğup büyümüş yeni nesil için aynı şeyi söylemek çok zor. Fakat onlar da her yıl kısa süreliğine de olsa gelip atalarının yurtlarında kalmak istiyor. Biz kendi vatanımız olan Türkiye Cumhuriyeti’nde huzurlu ve mutlu bir şekilde yaşamak istiyoruz. Müslümanlar ve Süryaniler yüzlerce yıl bu topraklarda barış içinde yaşadı. Aynı ortam neden oluşturulmasın. Zaten benim muhtarlığım bu kardeşliğin en güzel örneği. Bence bütün dünyaya bunu güzel bir örnek olarak göstermeliyiz.”

Bir yılda bin Süryani gelecek

Mardin’e dönen Süryaniler Yemişli ve Bağlarbaşı köylüleri ile sınırlı değil. Hemen hemen bütün Süryani köylerinde dönenlerin başlattığı inşaat ve tamiratlar sürüyor. Şimdilik kesin dönüş yapmasalar da evlerini dönecekleri güne hazırlıyorlar. Aynı durum Mardin ve Midyat’ın merkezi için de geçerli. Cemaate göre önümüzdeki bir yıl içerisinde bin kadar Süryani kesin dönüş için Avrupa ülkelerinden Mardin’e gelecek. Mardin’deki Süryani cemaatinin önemli isimlerinden ve tarihi Süryani Kadim Kırklar Kilisesi Papazı Hori Gabriel Akyüz, binlerce Süryani’nin Mardin’e kesin dönüş yapmak için kendilerine başvurduğunu söylüyor; “Dönüş ile birlikte yaşanacak gayrimenkul ihtilafları için devletten yardım istedik ve köylerin boşaltılması için ilgili makamlara müracaatta bulunduk.”

Süryanilerin dönüşlerinin beraberinde bazı sorunları getireceği bir gerçek. Gabriel Akyüz’ün gayrimenkul ihtilafları dediği konuya Yemişli Köyü Muhtarı Aziz Işık da dikkat çekiyor; “Dönüşlerle birlikte yıllardır başkaları tarafından kullanılan tarla ve evlerin geri alınması kolay olmayacak. Umuyoruz ki, sorunlar sükûnetle çözülür.” Yıllardır burada yaşayan ve tarlaları işleten köylüler ansızın çıkıp gelen ev sahiplerine direniyor. Tapusu olanların kendi yerlerine yerleşmesi kolay. Ancak asıl sorunu 30 yıl önce terk edilen yerlere yerleşen üçüncü aileler oluşturuyor. Karışan tapular ve sınır çizgileri yeniden keşifler yaptırmayı gerektirecek. Zaten terör sebebiyle Mardin’in köylerinden uzun yıllardan beri hapu ve kadastro geçmemiş. Tabii adliyelere intikal edecek tapu vakaları da işin cabası.

Amerika’ya kadar gittiler

Mardin bölgesinin eski halklarından olan Süryaniler bu bölgede uzun yıllar Müslümanlarla birlikte huzur içinde yaşadı. Cumhuriyetle birlikte Osmanlı’dan kalan huzur mirası çerçevesinde yaşamlarını sürdürdüler. Ancak bölgede 1970’ten sonra başlayan terörle birlikte yaşanan Süryani ölümleri ortamı gerdi. Terör, istediğinde başarılı oldu; Süryaniler köylerini bırakıp başka ülkelere göç etmeye başladı.

Almanya’ya iş için göç furyasının başladığı dönemlerde herkes gibi Mardin’de yaşayan Süryaniler de bu durumdan etkilendi. Onlar sadece Almanya’ya değil, neredeyse bütün Avrupa ülkelerine hatta Amerika ve Rusya’ya kadar ulaştılar. 1970’li yılların başında başlayan Süryani hareketliliği giderek ivme kazandı ve 1980’den sonra Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da diş gösteren terörle birlikte göç zirveye çıktı. Neredeyse Süryanilerin tamamı Mardin’i terk etti. Sözü edilen zaman dilimi içerisinde 40 bine yakın Süryani’nin Mardin’den ayrıldığı tahmin ediliyor. Toplumsal baskı ve terörün başlatmış olduğu toplu Süryani göçü 1990’lara kadar devam etti.

Manastırda yatılı kalan öğrenciler

Mardin merkezde 300 kadar Süryani aile yaşıyor. Aynı şekilde merkezde 10 adet kilise ibadete açık. Süryani cemaati bütün kiliselerin açık kalması için pazar ayinlerini her hafta farklı bir kilisede gerçekleştiriyor. Maddi açıdan şehirde iyi durumda oldukları söylenebilecek Süryaniler halen kuyumculuk ve gümüşçülük mesleğini ellerinde bulunduruyor. Birbirleriyle sıkı ilişki halinde olan Süryaniler Mardin’e turist çekmek için gayret gösteriyor. Metropolitin bulunduğu tarihi Deyrülzafaran Manastırı bölgenin en çok turist çeken yeri. Manastırda cemaatin din adamlarının yanı sıra Süryani köylerinden toplanan öğrenciler de yatılı kalıyor. Gündüz normal eğitimleri için Mardin’deki okullara servisle taşınan öğrenciler, akşamları kadim kentin uzağındaki manastırda papazlar eşliğinde dini dersler alıp ilahi okuyorlar. Devletin sahip çıktığı Süryani temsilcileri protokollerde de yer alıyor. Mardin valisi ve metropolitin karşılıklı ziyaretleri halkın bakış açısını değiştirmiş. Şehirde eskisi gibi dini ve resmi bayramlar birlikte kutlanıyor. En son devlet erkanı ve Süryaniler paskalya bayramında Deyrülzafaran’da buluştu.